akaryakıt tavan fiyat sona eriyor

Dolar kurundaki düşüşler pompaya niçin yansımıyor?

Dolar kurunda son aylarda meydana gelen düşüşler tüketicilerde “akaryakıt fiyatlarının düşeceği” yönünde beklenti oluşturdu. Ancak döviz kurundaki bu düşüşlerin pompaya yansımaması, tüketiciler ile akaryakıt sektörünü karşı karşıya getirdi. Akaryakıt sektörünün temsilcileri, tüketicilerin “Dolar kurundaki düşüşler pompaya niçin yansımıyor?” sorusunu yanıtladı.

Geçtiğimiz yıl 8.58’e çıkarak tarihin en yüksek seviyelerini gören dolar/TL kuru özellikle son birkaç ayda hızlı bir düşüşle 7 lira seviyelerine kadar indi. Dolar kurundaki bu düşüş akaryakıt tüketicilerinde “pompada büyük bir indirim” beklentisi yarattı. Ancak tüketicilerin beklentilerini karşılayacak bir indirim olmadı.

Enerjitime.com, “dolar kurundaki düşüşün niçin pompaya yansımadığı” ve “Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının nasıl oluştuğunu” sektör temsilcilerine sordu.

Akaryakıt fiyatları nasıl oluşuyor?

Sektör temsilcilerine göre, Türkiye’de akaryakıt fiyatları üç temel bileşenden oluşuyor:

  • Ürün fiyatı (ham petrol ve rafinerici fiyatı)
  • Sektör marjı (dağıtıcı ve bayi kar marjı)
  • Vergiler (ÖTV ve KDV)

Bu üç temel bileşeni etkileyen çeşitli faktörler bulunduğuna dikkat çeken sektör temsilcileri, bu faktörleri şöyle açıkladı:

“Ürün fiyatını ham petrol, uluslararası ürün piyasası ve döviz kuru etkiliyor. Ham petrol, benzin ya da motorinin ham maddesi ancak rafineride işlendikten sonra nihai ürün haline geliyor. Dolayısıyla ham petrol fiyatlarındaki artış ve düşüşler bire bir uluslararası piyasalarda ürün fiyatını etkilemiyor. Çünkü uluslararası piyasalarda ürünlerin kendine özgü bir arz-talep dengesi var.

Örneğin, 1 Ocak-31 Aralık 2019 tarihleri baz alındığında dünyada brent ham petrol fiyatları %8,7, uluslararası piyasalarda benzin fiyatları %18,3, motorin fiyatları ise %7,7 artmış. Görüldüğü gibi, uluslararası piyasada ürün fiyatlarındaki değişimler ham petrolle aynı oranda gerçekleşmiyor.

Ham petrol fiyatındaki artış ve düşüşlerin tüketiciler tarafından doğrudan akaryakıt fiyatları ile ilişkilendirmesi doğru değil. Çünkü arada bir rafineri süreci var. Yani ham petrol bir işlemden geçiyor. Bunun tıpkı un ve ekmek ilişkisi gibi düşünülmesi gerek.”

Ayrıca ürün fiyatlarının piyasada ürünlerin arz ve talebine göre zaman zaman artıp azaldığını ifade eden sektör temsilcileri, “Örneğin, bir dönem benzin fiyatları çok artarken öyle bir dönem geldi ki dizel fiyatları benzin fiyatlarından çok daha fazla arttı” dedi.

Ham petrol ve dolar kuru pompa fiyatının sadece yüzde 30’unu etkiliyor

Öte yandan Türkiye’de döviz kurundaki artışların da akaryakıt fiyatlarına etkisi olduğunu belirten sektör temsilcileri, “Ürün fiyatı da toplam pompa fiyatının yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyor. Ham petrol, ürün fiyatı ve dolar kurunun etkisi işte bu yüzde 30’luk kısımda görülüyor sadece.  Yani pompa fiyatının geriye kalan yüzde 70’lik bölümü dolar kurundaki değişiklikten zaten etkilenmiyor. Dolayısıyla dolar kuru yükseldiğinde akaryakıt fiyatları bire bir yükselmiyor, dolar kuru düştüğünde de akaryakıt fiyatları bire bir düşmüyor. Altını çizmekte fayda var, dolar kurundaki artış ve azalışlar pompa fiyatının sadece yüzde 30’luk bölümünü etkiliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Sektör temsilcileri konuya bir örnekle açıklık getirdi:

“Pompada motorin 10 liraya satılıyor diyelim. Bunun 3 lirası ürünün fiyatı, 1 lirası dağıtıcı marjı ve 6 lirası da vergiden oluşuyor. Uluslararası piyasada ürün fiyatının yüzde 50 arttığını varsayarsak ürün fiyatı 3 liradan 4.5 liraya yükselir. Dağıtıcı marjı ve vergileri de dahil edince 10 liraya satılan motorin fiyatı 11.5 lira olarak pompaya yansıyacaktır. Yani uluslararası piyasada ürün fiyatı yüzde 50 artmasına rağmen pompada fiyat sadece yüzde 15 artacak. Tersini de hesaplayalım. Uluslararası piyasada ürün fiyatı yüzde 50 düştü diyelim. O zaman ürün fiyatı 3 liradan 1,5 liraya düşecek. Dağıtıcı marjı ile vergileri dahil ettiğimizde pompa fiyatı 8.5 liraya düşecek. Dolayısıyla uluslararası piyasada ürün fiyatı yüzde 50 düşmesine rağmen pompaya yansıyan fiyat düşüşü sadece yüzde 15 olacak. Uluslararası piyasalardaki ürün fiyatının artış ve düşüşü, ülkemizdeki pompa fiyatının yalnızca yüzde 30’luk bölümünü etkilediği için bire bir yansımıyor. Aynı durum dolar kurundaki artış ve azalışlar için de geçerli.”

Döviz kurundaki değişimlerin sektörün kar marjları üzerinde hiçbir etkisi yok

Döviz kurundaki hareketlerin akaryakıt sektörünün kendi marjlarını da etkilediğini belirten sektör temsilcileri, “Sektör bu farklılıkları yansıtamıyor. Dolayısıyla sektörün kar marjları EPDK’nın uygulamaları ve fiyat takibine ilişkin kararları nedeniyle neredeyse sabittir. Dövizdeki değişim sadece ürün fiyatını etkiler. Döviz kurundaki değişimlerin sektörün kar marjları üzerinde hiçbir etkisi yok. Dolayısıyla ürün fiyatı ve döviz kurundaki değişimlerle akaryakıt fiyatının ilişkisi sadece yüzde 30’luk kısımda gerçekleşiyor” açıklamasında bulundu.

Pompa fiyatlarını dağıtım şirketleri ve bayiler belirlemiyor

Akaryakıt dağıtım şirketleri ve bayilerin akaryakıt fiyatlarının oluşumunda hiçbir etkileri bulunmadığına da dikkat çeken sektör temsilcileri, pompa fiyatlarının nasıl belirlendiğini şöyle anlattı: “Türkiye’deki akaryakıt pompa fiyatları rafineri çıkış fiyatındaki artış veya düşüşlere göre belirleniyor. Dolayısıyla zammı veya indirimi dağıtıcılar ve bayiler yapmıyor. Rafinerici de fiyatı uluslararası piyasalardaki ürün fiyatı ve döviz kurundaki gelişmelere göre belirliyor. Rafineri çıkış fiyatlarına göre de dağıtım şirketleri tavsiye edilen pompa fiyatlarını kendi bayilerine bildiriyorlar. Pompada fiyat böyle oluşuyor.”

AKARYAKITTA FİYAT DEĞİŞİKLİĞİ POMPAYA NE ZAMAN YANSIR? başlıklı haber için tıklayın…

Total
2
Shares
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Total
2
Share